Ωστόσο:

Έχουν περάσει πάνω από 12 μήνες πανδημίας και δυστυχώς εμείς οι ιατροί της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας δεν έχουμε εφοδιαστεί με ένα πρακτικό και επαρκώς τεκμηριωμένο οδηγό για την αντιμετώπιση της επάρατης COVID-19.

Η επιδημία όμως καλπάζει και έτσι βρισκόμαστε όλο και συχνότερα αντιμέτωποι με πάσχοντες, τους οποίους δεν πρέπει (και προφανώς δεν θέλουν) να στείλουμε στα νοσοκομεία επιβαρύνοντας την ήδη ασφυκτική τους κατάσταση.

Έτσι βρισκόμαστε στην ανάγκη να τους περιθάλπουμε οι ίδιοι ακολουθώντας κάποια επίσημα πρωτόκολλα από άλλες χώρες και προσθέτοντας κάποια στοιχεία από την υπάρχουσα πλούσια πλέον βιβλιογραφία.

Τις οδηγίες που κατά καιρούς έχω δώσει σε πάσχοντες από COVID-19 με προφανή στόχο τη γρήγορη ανάρρωση χωρίς επιπλοκές και ανάγκη εισαγωγής σε νοσοκομείο, παραθέτω εδώ με τη μορφή «ιατρικών οδηγιών» (ή «θεραπευτικού πρωτοκόλλου εξωνοσοκομειακής αγωγής») βασισμένο στα έως τώρα βιβλιογραφικά δεδομένα, έχοντας ωστόσο υπόψη μου ότι όλα αυτά μπορεί και να αλλάξουν.

Η θεραπεία της νόσου ακολουθεί βασικά την φυσική της πορεία, η οποία με τη σειρά της περιλαμβάνει τρεις φάσεις:

Α) Την πρώτη φάση, κατά την οποία ο οργανισμός πρέπει να ενισχυθεί, ώστε να αντιμετωπίσει την εισβολή του ιού με στόχο να την περιορίσει, ει δυνατόν, στο ανώτερο αναπνευστικό. Η φάση αυτή έχει ήπια συμπτώματα ή είναι εντελώς ασυμπτωματική. Ένα 80% των ασθενών γίνονται καλά χωρίς να περάσουν στις επόμενες φάσεις.

Β) Την δεύτερη (απευκταία) φάση (στην οποία εισέρχονται τα 15% των ασθενών) που περιλαμβάνει συμπτωματολογία και ευρήματα πνευμονίας με προφανή τον κίνδυνο της γενικευμένης «υπεραντίδρασης και θύελλας κυτταροκινών», κατά την οποία θα χρειασθούν και άλλα φάρμακα και πιθανότατα (όχι όμως αναγκαστικά, γιατί εξαρτάται από τη βαρύτητα των εκδηλώσεων) εισαγωγή στο νοσοκομείο. Η τελευταία δεν παύει να αποτελεί επιλογή του ασθενούς ούτως ή άλλως, πολύ δε περισσότερο όταν αυτός έχει εισέλθει στη φάση αυτή.

Γ) Στην τρίτη φάση της «υπεραντίδρασης και θύελλας κυτταροκινών» στατιστικά εισέρχονται ένα 5% των ασθενών. Σ’ αυτήν η νοσηλεία στο νοσοκομείο και η στενή παρακολούθηση είναι απαραίτητες, γι’ αυτό δεν θα τη συζητήσουμε εδώ.

 

Επειδή το πρωτόκολλο που ακολουθώ και παρουσιάζω αφορά αποκλειστικά ασθενείς που περιθάλπονται στο σπίτι τους, απουσιάζουν προφανώς καθαρά νοσοκομειακά και αποτελεσματικά φάρμακα όπως π.χ. το Remdesivir και τα έτοιμα μονοκλωνικά αντισώματα Casirivimab και Imdevimab.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι ο ασθενής πρέπει να «αυτοθεραπεύεται». Η παρουσία γιατρού που θα εκτιμά τακτικά την κατάσταση και την πορεία του είναι ασφαλώς επιβεβλημένη.

Σε τελευταία ανάλυση αυτός και μόνο θα κρίνει ποια από τα προτεινόμενα φάρμακα θα δώσει και ποια θα πρέπει να αποφύγει για την περίπτωση του συγκεκριμένου ασθενή.

Επίσης ο ίδιος θα κρίνει εάν και κατά πόσο θα είναι χρήσιμη η προσθήκη άλλων φαρμάκων ανάλογα με την κλινική εικόνα του ασθενούς και τις παρακλινικές εξετάσεις, τις οποίες ο ίδιος θα έχει παραγγείλει.

Οδηγός αντιμετώπισης αμέσως μετά τη διαπίστωση έναρξης συμπτωματικής νόσου (όπως παρουσιάζεται στους ασθενείς)

([1] και [2] μπορούν να λαμβάνονται και προληπτικά πριν την έναρξη συμπτωμάτων ή μετά τη διαπίστωση κρούσματος στο οικείο περιβάλλον)

[1] Αναβράζοντα δισκία Echinacea + Zn + Vit C

1. S) 2 την ημέρα (πρωί – βράδυ)

[2] Betadine Gargles

1. S) Γαργάρες 2-3 φορές την ημέρα (επί 2 λεπτά, το αφήνουμε χωρίς να ξεπλύνουμε για 10 λεπτά τουλάχιστον.

    Επιπλέον, εισπνέουμε τους ατμούς από το μπουκάλι (το βάζουμε κάτω από κάθε ρουθούνι) 2-3 φορές την ημέρα (5-10 εισπνοές από κάθε ρουθούνι)

 [3] Tabl. Peptan 20 mg (famotidine) (ή 1/2 Mostrelan 40mg)

1. S) 1 χάπι μισή ώρα πριν το πρωινό και το βραδινό φαγητό για 5-7 ημέρες.

        Σε επιδείνωση μετά την 7^η ημέρα παίρνουμε 40 mg 2 φορές την ημέρα.

[4] Tabl. Plaquenil (hydroxychloroquine)

1. S) 1 χάπι πρωί – 1 βράδυ μετά φαγητό για 6 ημέρες. Αν υπάρχει μεγάλη δυσανεξία από το στομάχι (παρά τη συγχορήγηση με το προηγούμενο), το διακόπτουμε.

[5] Tabl. Zithromax 250 mg ή Azirox (ή ισοδύναμο) 500 mg (azithromycin)

1. S) Το παίρνουμε 1 ώρα πριν το μεσημεριανό φαγητό, ως εξής:

      2Χ250 mg ή 1X500 mg για 3 συνεχείς ημέρες και μετά διακοπή.

[6] Tabl. Colchicine (Colchicina Acarpia)

1. S) 1 το πρωί μετά φαγητό από την 4^η ημέρα (απαγορεύεται η συγχορήγησή του με το προηγούμενο) για άλλες 8 ημέρες τουλάχιστον.

Επίσης πρέπει να δοθεί προσοχή στις αλληλεπιδράσεις με κάποια άλλα συνηθισμένα φάρμακα όπως π.χ. οι «στατίνες» που δίδονται για τη χοληστερίνη και τα οποία θα πρέπει να διακόπτονται όσο λαμβάνεται κολχικίνη.

[7] Inj Clexane 0,4 (4000IU) (enoxaparin) - ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (αντιπηκτικό φάρμακο) που χρησιμοποιείται για την πρόληψη των θρομβώσεων. Επί ελλείψεως μπορεί να χορηγηθεί το ισοδύναμο Ivor 3500IU (bemiparin) ή και κάποιο άλλο ισοδύναμο.

1. S) 1 ένεση υποδορίως την ημέρα για 6-10 ημέρες, αναλόγως της πορείας, εκτός εάν ο ασθενής παίρνει ήδη αντιπηκτικά (Sintrom, Eliquis, Xarelto, Pradaxa), οπότε δεν χρειάζεται.

 

Ο ασθενής αγοράζει από το φαρμακείο Παλμικό Οξύμετρο για να μετράει τον κορεσμό οξυγόνου, που φυσιολογικά πρέπει να είναι πάνω από 95%.

Αν έχουμε επιδείνωση του βήχα και του πυρετού ή αν ο κορεσμός του οξυγόνου πέσει κάτω από το 90%, πρέπει να προσκληθεί επειγόντως ο ιατρός για να τον ακροασθεί, διότι υπάρχει περίπτωση πνευμονίας, ή παρόξυνσης τυχόν χρόνιας βρογχίτιδας. Αντίστοιχα σοβαρή είναι μια κατάσταση, στην οποία ο ασθενής δεν έχει μεν βαριά έλλειψη οξυγόνου, αλλά παίρνει πάνω από 25 αναπνοές το λεπτό σε κατάσταση ηρεμίας. Αυτό ονομάζεται «ταχύπνοια» και αποτελεί έκφραση του γενικότερου φαινομένου της δύσπνοιας, το οποίο όμως ο πάσχων από COVID-19 συχνά δεν αντιλαμβάνεται παρά μόνο όταν έχει προχωρήσει πολύ.  

Ο ιατρός θα του πει τι φάρμακα θα πάρει (π.χ. ένα άλλο αντιβιωτικό ευρέος φάσματος), αλλά θα πρέπει να πάρει οπωσδήποτε κορτικοστεροειδές (κορτιζόνη) εφόσον έχει ανάγκη οξυγοθεραπείας σε μία από τις εξής μορφές:

[8] Medrol 16 mg (methyl-prednizolone)

1. S) 2 χάπια (μαζί) την ημέρα μετά το πρωινό για 6-10 ημέρες. Σταδιακή διακοπή εντός 5 ημερών: 2 – 1,5 – 1 – 1/2 – 1/4 – Stop.

Εναλλακτικώς:

[8α] Sirop Dexamethazone Rosemont 2mg/5ml

1. S) 15 ml (3 δοσιμετρικά κουταλάκια των 5 ml) κάθε πρωί για 6-10 ημέρες με σταδιακή διακοπή.

Επίσης καλό θα είναι να πάρει το αντιασθματικό φάρμακο

[9] Montelukast 10 mg (singulair, modulair κλπ)

1. S) 1 χάπι κάθε βράδυ πριν τον ύπνο για 20 – 30 ημέρες.

… … …

Εκτός των φαρμάκων [4] και [5], τα οποία πρέπει να διακόπτονται (γιατί δεν έχει φανεί ωφέλεια από τη χρήση τους στη δεύτερη φάση της «υπεραντίδρασης»), όλα τα παραπάνω φάρμακα συνεχίζονται και κατά τη διάρκεια της πνευμονίας.

Αν έχει πτώση του κορεσμού, χρειάζεται οπωσδήποτε Οξυγόνο, το οποίο χορηγείται είτε στο νοσοκομείο, είτε στο σπίτι με φορητή συσκευή οξυγόνου, την οποία και θα πρέπει να προμηθευτεί από επιχειρήσεις προμήθειας «ιατρικού οξυγόνου».    

… … …

Η πρωτεΐνη ακίδας του κορωνοϊού SARS-CoV-2 διαθέτει μια περιοχή που έχει χημική συγγένεια με τους «νικοτινικούς υποδοχείς» ακετυλοχολίνης (που αποτελεί «νευροδιαβιβαστή»), οι οποίοι βρίσκονται στην επιφάνεια νευρικών κυττάρων και όχι μόνο. Η δέσμευση του υποδοχέα από τον ιό έχει ως αποτέλεσμα μια σειρά από ελαφρές έως πολύ σοβαρές συνέπειες, η πιο συνηθισμένη από τις οποίες είναι η παρατηρούμενη ανοσμία.

Η νικοτίνη δεσμεύεται επίσης στους υποδοχείς με αντιστρεπτό τρόπο. Έτσι έχει βρεθεί βάσει ενδείξεων ότι μπορεί να ασκεί προστατευτικό ρόλο στα πρώτα στάδια της νόσου.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι πρόσληψης νικοτίνης (π.χ. ηλεκτρονικό τσιγάρο, διαδερμικά επιθέματα) χωρίς να καπνίζουμε, κάτι που πρέπει να αποφεύγεται για προφανείς λόγους.

 

Βιβλιογραφία

Colchicine

[1] Colchicine reduces the risk of COVID-19-related complications. Positive results from COLCORONA trial show that colchicine is the only effective oral medication for treating non-hospitalized patients -https://www.globenewswire.com/news-release/2021/01/23/2163109/0/en/Colchicine-reduces-the-risk-of-COVID-19-related-complications

[2] A gout drug shows promise for Covid-19, but skeptics worry about trusting science by press release -https://www.statnews.com/2021/01/23/colchicine-gout-drug-shows-promise-for-covid-19

[3] COLCHICINE: OLD AND NEW -https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4684410

Echinacea + Zn + VitC

[1]  The effect of Echinacea spp. on the prevention or treatment of COVID-19 and other respiratory tract infections in humans: A rapid review -  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7395221/

[2] In vitro virucidal activity of Echinaforce®, an Echinacea purpurea  preparation, against coronaviruses, including common cold coronavirus 229E and SARS-CoV-2 https://virologyj.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12985-020-01401-2

 [3] Echinacea purpurea: Pharmacology, phytochemistry and analysis methods -https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4441164/

[4] Zinc Supplementation and COVID-19 -https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/adjunctive-therapy/zinc

[5] Vitamin C and Immune Function https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5707683/

Famotidine

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Histamine

[2] Histamine Receptors https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/histamine-receptor

[3] The Role of Histamine and Histamine Receptors in Mast Cell-Mediated Allergy and Inflammation -https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2018.01873/full

[4] T cell subsets and their signature cytokines in autoimmune and inflammatory diseases - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4416069

[5] Efficacy of Famotidine for COVID-19: A Systematic Review and Meta-analysis  https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.09.28.20203463v1

[6] Severe clinical outcomes of COVID-19 associated with proton pump inhibitors: a nationwide cohort study with propensity score matching. https://gut.bmj.com/content/early/2020/07/30/gutjnl-2020-322248

[7] Impact of Famotidine Use on Clinical Outcomes of Hospitalized Patients With COVID-19  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7473796/

[8] Dual-histamine receptor blockade with cetirizine - famotidine reduces pulmonary symptoms in COVID-19 patients -- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7455799/

Hydroxychloriquine plus Azithromycin

[1] N.W. Schluger “The Saga of Hydroxychloroquine and COVID-19: A Cautionary Tale” Ann. Int. Med. 20 Oct. 2020 -- https://www.acpjournals.org/doi/full/10.7326/M20-5041

[2] Self W.H. Effect of Hydroxychloroquine on Clinical Status at 14 Days in Hospitalized Patients With COVID-19: A Randomized Clinical Trial -- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33165621/

[3] Horby P et al. Effect of Hydroxychloroquine in Hospitalized Patients with Covid-19  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33031652/

[4] Skipper C.P. Hydroxychloroquine in Nonhospitalized Adults With Early COVID-19 : A Randomized Trial. -- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32673060/

[5] Lagier J.C. et al. Outcomes of 3,737 COVID-19 patients treated with hydroxychloroquine/azithromycin and other regimens in Marseille, France: A retrospective analysis -- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7315163/

[6] Andreani J., Le Bideau M., Duflot I. In vitro testing of combined hydroxychloroquine and azithromycin on SARS-CoV-2 shows synergistic effect. Microb Pathog. 2020:104228.-- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7182748/

[7] Li C., Cheng G.Will Hydroxychloroquine Still Be a Game-Changer for COVID-19 by Combining Azithromycin? -- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7426511/

Montelukast

[1] Montelukast Drug May Improve COVID-19 Prognosis: A Review of Evidence. -https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphar.2020.01344/full

[2] Montelukast in hospitalized patients diagnosed with COVID-19 -https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7938648/

 Ιωδιούχος Ποβιδόνη (Betadine) στις ιώσεις (άρα και στην COVID-19)

[1] Hou  YJ, Okuda  K, Edwards  CE,  et al.  SARS-CoV-2 reverse genetics reveals a variable infection gradient in the respiratory tract.   Cell. 2020;182(2):429-446.e14. doi:10.1016/j.cell.2020.05.042

[2] Mechanisms of the action of povidone-iodine against human and avian influenza A viruses: its effects on hemagglutination and sialidase activities -- https://virologyj.biomedcentral.com/articles/10.1186/1743-422X-6-124

[3] In Vitro Efficacy of a Povidone-Iodine Nasal Antiseptic for Rapid Inactivation of SARS-CoV-2 https://jamanetwork.com/journals/jamaotolaryngology/fullarticle/2770785

[4] https://www.kathimerini.gr/life/561186067/ta-emvolia-kai-poso-tha-allaxoyn-ti-zoi-mas/

Ηπαρινοειδή αντιθρομβωτικά

[1] Heparin as a therapy for COVID-19: current evidence and future possibilities – https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajplung.00199.2020

[2] Heparin may neutralize virus that causes COVID-19 -https://www.healio.com/news/hematology-oncology/20200827/heparin-may-neutralize-virus-that-causes-covid19

Κορτικοστεροειδή

[1] https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/immune-based-therapy/immunomodulators/corticosteroids/

[2] https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/therapeutic-management/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493219/

 

Δρ. Διονύσιος Βενιεράτος

Γενικός Ιατρός

Ομότιμος καθηγητής Παν/μίου Αθηνών        

Ακακιών 52 (εμπορικό κέντρο)

15125 Πολύδροσο Αμαρουσίου

Τηλ. 210-6816313, 6944357691