Και όλα αυτά όταν:
- Φορείς του ιού και ικανοί να τον διασπείρουν είναι ΚΑΙ οι μη έχοντες ακόμη αναπτύξει συμπτώματα, δηλαδή αυτοί που θα νοσήσουν και δεν το γνωρίζουν ακόμα. Αλλά και αυτοί που δεν πρόκειται να νοσήσουν, που δεν ξέρουμε καν τι ποσοστό αντιπροσωπεύουν.
- Ο ίδιος ο συνάδελφος κ. Σωτήρης Τσιόδρας έχει δηλώσει κατ’ επανάληψη και δικαίως ότι «όλοι πρέπει να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε ήδη άρρωστοι». Άρα να φοράμε όλοι μάσκες.
Αφήνω λοιπόν την όλη παραπάνω συζήτηση στην κρίση σας και συνεχίζω με κάποια δεδομένα που μπορεί κάποιοι από σας να μην τα γνωρίζετε, όπως δεν τα γνώριζα και εγώ έως χθες.
1) Οι λεγόμενες «χειρουργικές μάσκες μιας χρήσης» είναι έτσι κατασκευασμένες ώστε να προστατεύουν τον ασθενή από τον (ενδεχομένως νοσούντα) ιατρό και όχι για το αντίστροφο. Εξ ου και ο όρος «χειρουργικές», δηλαδή χρήσιμες στον χειρουργό (που τη φοράει) ώστε να μη μολύνει τον ασθενή που χειρουργεί.
2) Όπως αντιλαμβάνεσθε, είναι εντελώς ακατάλληλες για την προστασία του ιατρικού προσωπικού από την πανδημία, εξ ου και οι τόσοι αδόκητοι και άδικοι θάνατοι συναδέλφων (τουλάχιστον 40 στην Ιταλία), μεγάλο ποσοστό των οποίων θα είχε αποφευχθεί αν φορούσαν τις κατάλληλες μάσκες.
3) Παραταύτα, αν ΟΛΟΙ (ασθενείς, υγιείς, «φορείς», ιατροί κ.ο.κ.) φορούσαν αυτές τις (φθηνές) μάσκες, η διασπορά του ιού θα ήταν σαφέστατα μικρότερη.
4) Λέγεται (και ορθώς) ότι ο σημαντικότερος παράγων για τη μη διάδοση της ασθένειας είναι η τήρηση της απόστασης των 2 μέτρων. Σωστό, αλλά η αρχή αυτή παραβιάζεται συνεχώς: Είτε από αδιαφορία, είτε από βλακεία, είτε από ανάγκη. Πώς δηλαδή θα κάνεις μια συναλλαγή (είτε με χρήματα, είτε με κάρτα) από αυτή την απόσταση;
5) Για την προστασία αυτού που φοράει τη μάσκα από μόλυνση προερχόμενη από κάποιον «φορέα» που δεν φοράει μάσκα απαιτούνται διαφορετικές μάσκες, που είναι πολύ ακριβότερες, αλλά έχουν (συνήθως) το πλεονέκτημα να είναι «πολλαπλών χρήσεων».
Αυτές περιγράφονται στο συνημμένο σύνδεσμο [1]:
Το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι αυτές που είναι κατασκευασμένες έτσι ώστε να προστατεύουν αυτόν που τις φοράει δεν είναι οι χειρουργικές μάσκες, αλλά οι αποκαλούμενες “respirators” και συγκεκριμένα αυτές που ανήκουν στις κατηγορίες N,R,P (με πιο διαδεδομένη την Ν95 στις ΗΠΑ) καθώς και στις κατηγορίες FFP2 και τις (μάλλον αρκετά ακριβότερες) FFP3.
Το κακό είναι ότι τέτοιες μάσκες δεν έχουμε ακόμη σε πλήρη επάρκεια στην Ελλάδα, ούτε καν για το ιατρικό προσωπικό των νοσοκομείων.
Ελπίζω ότι με τις παρτίδες που ήρθαν από το εξωτερικό, θα καλυφθεί αυτό το μεγάλο κενό.
Έως τότε, θα πρέπει να αρκούμαστε σ’ αυτές που ήδη υπάρχουν. Μολονότι δεν προστατεύουν απόλυτα, είναι σαφέστατα καλύτερες από το χέρι, το πέτο, το μανίκι ή το… τίποτα!
Ένα συχνό λάθος που γίνεται είναι ο χαρακτηρισμός ως «άχρηστης» μιας μάσκας που αφήνει να περάσει σωματίδιο με διάμετρο μεγαλύτερη από αυτή του κορωνοϊού SARS-CoV-2 (που είναι 70-90 nm). Το λάθος έγκειται στο ότι παραβλέπεται η φυσική πορεία της μόλυνσης.
Ο ιός δεν έχει δυνατότητα να πετάει, ούτε να ελίσσεται για να βρει την «τρύπα» της μάσκας ώστε να περάσει μέσα.
Ο ιός μεταφέρεται με τα γνωστά σε όλους «σταγονίδια» που παράγονται με τον βήχα, το φτέρνισμα και σε πολύ μικρότερο βαθμό με την ομιλία. Αν το ίδιο το σωματίδιο δεν μπορεί να διαπεράσει τη μάσκα, ούτε ο ιός μπορεί. Καλό λοιπόν θα είναι, πριν αρχίσει να λέει ο καθένας το μακρύ του και το κοντό του (βλ. Σχόλιο 1) να δούμε τι γράφει η βιβλιογραφία για τη διάμετρο των ίδιων των σταγονιδίων.
Έψαξα λοιπόν πρόχειρα και βρήκα ότι αυτή η διάμετρος είναι 0,1 έως 900 μm, δηλαδή από 100 έως 900.000 nm [2]
Όμως σε μιαν άλλη νεώτερη (και μάλλον ακριβέστερη) έρευνα, βρέθηκε μέγεθος από 0,6 έως 16 μm, δηλαδή από 600 έως 16.000 nm. [3].
Με τα παραπάνω ως δεδομένα, είναι σαφές ότι μάσκες με ανοίγματα έως 300 nm όπως οι FFP2 και N95 είναι απολύτως κατάλληλες γιατί συγκρατούν την τεράστια πλειοψηφία των σταγονιδίων, άρα και των ιών.
Επιπλέον αποτελεί ένα ερώτημα, πόσοι ιοί των 70-90 nm «χωράνε» μέσα σε ένα σταγονίδιο 300 nm ή ποια είναι η πιθανότητα ένα τόσο μικρό σταγονίδιο να περιέχει έστω και έναν ιό.
Υπενθυμίζω την έννοια του «ιικού φορτίου» αναρωτώμενος αν 1 ή 2 ιοί αρκούν για να νοσήσει κάποιος.
Επίσης υπενθυμίζω ότι οι μάσκες δεν είναι… «αθροίσματα οπών», διότι έχουν και τοίχωμα. Είναι εντελώς τυχαίο αν η φορά της πορείας του σταγονιδίου θα είναι τέτοια ώστε να περάσει από την τρύπα της μάσκας και να μην προσκρούσει στο στερεό της τοίχωμα.
Τέλος ας μου επιτραπεί και η εξής «αφελής» ερώτηση:
Από μια μάσκα με τόσο μικρές οπές 20 ή 23 nm θα μπορεί να περνάει με ευχέρεια ο αέρας ή αυτός που τη φοράει θα αισθανθεί δυσφορία μετά από λίγο;
Προσωπικά, δεν μπόρεσα να βρω παρά μόνο μία (και αυτή «με μέσον») μάσκα τύπου “respirator” κατηγορίας FFP2 (την οποία και παραχώρησα ευγενώς στην επίσης ιατρό σύζυγό μου). Βρήκα όμως μάσκες FFP1 και διάφορες άλλες, είτε χειρουργικές είτε «εγχώριας παραγωγής».
Κατέληξα έτσι στο περί του πρακτέου συμπέρασμα να φοράω την FFP1 όταν κυκλοφορώ έξω ή στο ιατρείο όταν έχω ασθενή που δεν εξετάζω κλινικά, αλλά να φοράω ακόμη μία μάσκα από τις άλλες όταν εξετάζω κλινικά τον ασθενή και βρίσκομαι αναγκαστικά πιο κοντά του.
Το ίδιο «κόλπο» προτείνω και σε όσους ασθενείς παραπονιούνται ότι δεν βρίσκουν κατάλληλες μάσκες. Τους προτείνω να φορούν δύο «ακατάλληλες», γιατί θεωρώ απίθανο να μπορεί να περάσει το σταγονίδιο από δύο τρύπες που βρίσκονται ακριβώς η μία πίσω από την άλλη.
Τελειώνοντας σας εκφράζω τη γνώμη ότι εφόσον ένας γιατρός προτείνει στους ασθενείς του να φορούν μάσκες, θα πρέπει και οι ασθενείς του να τον βλέπουν να τις φοράει και ο ίδιος. Είτε μέσα στο ιατρείο, είτε στο δρόμο. Μόνο έτσι θα μπορέσει να τους πείσει.
Εύχομαι οι κατά τόπους ιατρικοί μας σύλλογοι να μας εφοδιάσουν σύντομα με ό,τι καλύτερο έχουν διαθέσιμο.
… … …
[1] Which Masks Actually Protect Against Coronavirus?
http://emag.medicalexpo.com/which-masks-actually-protect-against-coronavirus/?
[2] Cough aerosol in healthy participants: fundamental knowledge to optimize droplet-spread infectious respiratory disease management
https://bmcpulmmed.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2466-12-11
[3] The size and concentration of droplets generated by coughing in human subjects.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18158720
Προσοχή στις μάσκες! …
(Δεύτερη δημοσίευση 21 Οκτωβριου 2020)
Από εκεί που δεν είχαμε αρκετές και επιπλέον είχαμε και απόψεις «ειδικών» και μη (του Π.Ο.Υ. συμπεριλαμβανομένου) που έλεγαν ότι οι μάσκες δεν βοηθούν και δεν χρειάζονται, φθάσαμε στο άλλο άκρο να λέμε ότι η μάσκα είναι κάτι σαν πανάκεια.
Ήρθε σήμερα στο ιατρείο η κυρία Γ.Α., καθηγήτρια δευτεροβάθμιας παιδείας και έγινε ο εξής διάλογος:
- Γ.Α.: Γιατρέ μου δεν θα το πιστέψετε, αλλά έπαθα COVID και νοσηλεύθηκα στο νοσοκομείο Σωτηρία. Ευτυχώς είμαι τώρα καλά…
- Δ.Β. … και πώς το πάθατε αυτό; Από πού κολλήσατε;
- Δεν ξέρω, αλλά στο σχολείο εγώ πρόσεχα πάρα πολύ. Φορούσα τη μάσκα μέσα και έξω από την τάξη, κρατούσα αποστάσεις, έπλενα τα χέρια μου συνεχώς…
- Και τότε λοιπόν;
- Να… κάποιος καθηγητής δεν φορούσε ποτέ μάσκα. Είχε την «άποψη» ότι δεν χρειάζεται γιατί «όλα αυτά είναι βλακείες…» και… Στο τέλος αρρώστησε ο ίδιος από κορωνοϊό, αλλά δεν χρειάστηκε να πάει στο νοσοκομείο.
- Και κολλήσατε από αυτόν φυσικά. Δεν θέλει και πολύ. Αλλά φταίτε κι εσείς και κυρίως ο διευθυντής που δεν έκανε αυτά που έπρεπε για να τον βάλει στη θέση του.
- Έχετε δίκιο, αλλά αφού φορούσα μάσκα, πώς κόλλησα;
- Αν φορούσατε αυτή τη μάσκα που φοράτε τώρα, αυτή προστατεύει τους άλλους από σας και όχι εσάς από τους άλλους. Αν τη φοράνε όλοι, τότε όλα εντάξει. Αλλά αν υπάρχουν ανόητοι ή ασυνείδητοι που δεν τη φοράνε, είσθε εκτεθειμένη.
Επαναλαμβάνω για μια ακόμη φορά:
- Οι μάσκες προστατεύουν από μόλυνση με ιούς που φέρονται με μικροσκοπικά σταγονίδια νερού που εκπέμπονται όταν βήχουμε, φτερνιζόμαστε ή ακόμη και όταν μιλάμε μεγαλόφωνα. Και αυτό διότι συγκρατούν τα σταγονίδια είτε από τη μέσα μεριά, είτε από την έξω, είτε και από τις δύο.
- Οι κοινές «χειρουργικές» μάσκες έχουν κατασκευασθεί έτσι ώστε να συγκρατούν τα σταγονίδια «από μέσα», δηλαδή προστατεύουν τους άλλους από αυτόν που φοράει τη μάσκα και όχι αντιστρόφως.
- Αν θέλουμε να προστατευτούμε από τους ασυνείδητους που δεν φοράνε μάσκα και μπορεί να μας μεταδώσουν τον ιό, πρέπει κάνουμε ένα από τα εξής:
1) Είτε να φοράμε ΔΥΟ χειρουργικές μάσκες. Από μέσα κανονικά (με το πράσινο απ’ έξω) και απ’ έξω ανάποδα (με το πράσινο από μέσα και το άσπρο απέξω).
2) Είτε να φοράμε υφασμάτινες, που δεν συγκρατούν όλα τα σταγονίδια (ένα 50-60% αυτών), αλλά τουλάχιστον προστατεύουν αμφοτερόπλευρα.
3) Είτε να φοράμε κάποιες καλύτερες μάσκες, όπως π.χ. οι μάσκες τύπου ΚΝ95 (που συγκρατούν το 95% των μολυσμένων σταγονιδίων), που είναι πολλαπλών χρήσεων, πλενόμενες και διαρκείας ενός μηνός τουλάχιστον εκάστη.
...
Τα παραπάνω έκρινα ότι πρέπει να τα γράψω, γιατί (λόγω της επιδεινώσεως της επιδημίας) προβλέπεται επιβολή της μάσκας παντού.
Αλλά χρειάζεται προσοχή στην επιλογή της μάσκας, στον τρόπο που τη φοράμε και (κυρίως!) στον τρόπο, με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ανόητους – ασυνείδητους που δεν τη φοράνε, ή που τη φοράνε στο σαγόνι...