Δεν μου είναι ό,τι πιο ευχάριστο να γίνομαι στερεότυπος, προβλέψιμος έως ανιαρός, αλλά εδώ βρισκόμαστε σε μια περίεργη και πρωτοφανή περίοδο.
Ας μιλήσουμε όμως με δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις ασθενών:
Περίπτωση 1η : «Αμφιταλαντεύομαι»
Η κ. Α.Κ. είναι 43 ετών και έχει ένα μικρό κοριτσάκι.
Έως τώρα μου φαινόταν απόλυτα λογική και ισορροπημένη.
Τις προάλλες έγινε όμως ο εξής διάλογος:
- (Δ.Β.) … Κάνατε το εμβόλιο;
- (Α.Κ.) Όχι ακόμα… Το σκέφτομαι. Αμφιταλαντεύομαι…
- (Δ.Β.) Τι ακριβώς περιμένετε για να αποφασίσετε;
- (Α.Κ.) Να… Να έχουμε περισσότερες πληροφορίες για τους κινδύνους και τις παρενέργειες… Ξέρετε, με όλα αυτά που ακούμε, διστάζω… Έχω και μικρό παιδί.
- (Δ.Β.) Να σας δώσω εγώ τις πληροφορίες που ζητάτε. (Αρχίζει η γνωστή κασέτα, από την οποία γράφω την κατάληξη…) Η πιθανότητα θανάτου λόγω του εμβολίου είναι περίπου ένας θάνατος ανά εκατομμύριο εμβολιασμών. Από την άλλη μεριά, αν κάποιος εκτεθεί στον ιό έχει πιθανότητα να πεθάνει δύο στα εκατό! Αν τα συγκρίνει κάποιος μαθηματικά, η πιθανότητα να πεθάνετε αν ΔΕΝ κάνετε το εμβόλιο είναι περίπου 15.000 με 20.000 φορές μεγαλύτερη από την πιθανότητα να πεθάνετε από το ίδιο το εμβόλιο.
Εδώ όμως δεν μιλάμε για ένα ασήμαντο γεγονός, όπου θα μας επιτρεπόταν να αγνοούμε τις πιθανότητες.
Εδώ μιλάμε για θάνατο… Ακόμη και μια πιθανότητα 2 φορές μεγαλύτερη θα ήταν ήδη σημαντική. Πόσο μάλλον αν είναι είκοσι χιλιάδες φορές μεγαλύτερη.
Το παιδί σας δεν το σκέφτεστε;
- (Α.Κ.) Ναι αλλά θα προσέχω…
- (Δ.Β.) Όλοι αυτοί που πεθαίνουν κατά δεκάδες κάθε μέρα είναι ακριβώς αυτοί που αποφάσισαν να μην εμβολιαστούν και να «προσέχουν»… Πόσο νομίζετε ότι μας προστατεύουν οι μάσκες και οι αποστάσεις; … Παρεμπιπτόντως, η μάσκα που φοράτε δεν προστατεύει εσάς από τους άλλους αλλά τους άλλους από σας.
- (Α.Κ.) Το ξέρω… Η μάσκα τύπου ΚΝ95 που φοράτε εσείς είναι πολύ καλύτερη. Αλλά δεν είχα πρόχειρη… (Είναι που «προσέχει»…)
- (Δ.Β.) Ακούστε να σας πω:
Δεν είναι μόνο προσωπικό σας θέμα το αν θα εμβολιαστείτε ή όχι.
Οποιοσδήποτε μη εμβολιασμένος δεν θέτει μόνο τη δική του υγεία σε κίνδυνο. Θέτει και την υγεία των άλλων.
Εσείς, αν κολλήσετε τον ιό, μπορεί να νοσήσετε ελαφρά ή και να μη νοσήσετε καθόλου. Θα είστε όμως φορέας του ιού για αρκετές ημέρες και στο διάστημα αυτό μπορεί να κολλήσετε κάποιον άλλο, ο οποίος μπορεί να την περάσει βαριά ή ακόμα και να πεθάνει.
Το έχετε σκεφτεί αυτό; Είστε σε θέση να το αντιμετωπίσετε ως ενδεχόμενο;
- (Α.Κ.) Ναι, αλλά αυτός μπορεί να έχει ήδη εμβολιαστεί. Αν φοβάται μην κολλήσει, αυτό θα πρέπει να έχει κάνει.
- (Δ.Β.) Ακόμη και αν έχει εμβολιαστεί, υπάρχει ένα ποσοστό 5-10% να μην τον έχει «πιάσει» το εμβόλιο, ίσως γιατί το ανοσοποιητικό του δεν αντιδρά όπως πρέπει και να κινδυνεύει.
Αλλά διαφωνώ απόλυτα με αυτή τη στάση.
Δεν είναι ηθικά σωστό να περιμένουμε από τους άλλους να κάνουν αυτό που δεν θέλουμε να κάνουμε εμείς προκειμένου να απαλλαγούμε εμείς από τη δική μας υποχρέωση.
Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ένα πράγμα:
Η πανδημία αυτή είναι κάτι σπάνιο, πρωτοφανές και ιδιαίτερα επικίνδυνο για την κοινωνία μας γενικά.
Σε τέτοιες περιπτώσεις όλη η κοινωνία πρέπει να αντιδρά με τον ίδιο και ενδεδειγμένο τρόπο, για να βγούμε τελικά όλοι νικητές.
Είναι όπως ένας πόλεμος, στον οποίο όλοι μετέχουμε σαν στρατιώτες και δεν θα πρέπει να υπάρχουν λιποτάκτες.
Η λιποταξία εδώ μπορεί να μην τιμωρείται όπως στον πόλεμο, δεν παύει όμως να αποτελεί ακραία αντικοινωνική συμπεριφορά.
(Εδώ καταλαβαίνω ότι έχω γίνει αρκούντως επιθετικός και μάλιστα με αντίστοιχο τον τόνο της φωνής μου και αποφασίζω να κάνω λίγο «ανακωχή». Άλλωστε αν δημιουργήσω μεγάλη αντίθεση, τότε είναι που θα με απορρίψει γενικώς και μαζί όλα όσα της έχω πει…)
- Τέλος πάντων… Τι μπορώ να κάνω για σας;
- Να δείτε τις εξετάσεις μου και να μου γράψετε τα φάρμακα που παίρνω για τη χοληστερίνη, αν νομίζετε ότι πρέπει να τα συνεχίσω … Μήπως μπορούμε να ελαττώσουμε τη δόση;
(Της δίνω λοιπόν οδηγίες και της γράφω τα φάρμακα …)
- (Δ.Β.) Τελικά τι αποφασίσατε; Θα το κάνετε το εμβόλιο;
- (Α.Κ.) Δεν ξέρω… Αμφιταλαντεύομαι! … … …
- (Δ.Β.) Εύχομαι να το σκεφτείτε καλύτερα και να το κάνετε το συντομότερο.
… … …
Έχω την εντύπωση πως ό,τι είπα μάλλον πήγε στο βρόντο. Η κοπέλα επηρεάζεται από όλες τις ανεύθυνες «πληροφορίες» και «απόψεις» που ακούει δεξιά και αριστερά και δεν μου φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα έτοιμη στο να προσχωρήσει στη λογική, την κοινωνική ηθική και την υπευθυνότητα.
Απογοήτευση…
Θα εξακολουθώ όμως να αγωνίζομαι. Δεν έχω ως ιατρός περιθώριο να κάνω οτιδήποτε άλλο.
… … …
Περίπτωση 2η : «Γιατρέ μου, σε παρακαλώ! Όχι νοσοκομείο!! … Και μετά…»
Η κ. Ε.Δ. είναι 75 ετών, διαβητική, υπερτασική και με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, για την οποία λαμβάνει εισπνεόμενα φάρμακα.
Γύρω στα μέσα Νοεμβρίου του 2020 με παίρνει τηλέφωνο και μου λέει:
- (Ε.Δ.) Γιατρέ μου, έχω ένα ξερόβηχα που χειροτερεύει, πυρετό 38 με 38,5 εδώ και πέντε μέρες και σήμερα νιώθω και μεγάλη εξάντληση.
- (Δ.Β.) Μ’ αυτά που μου περιγράφετε, είναι πολύ ύποπτο για Covid. Τώρα αμέσως να πάτε να κάνετε ένα μοριακό τεστ και μια ακτινογραφία θώρακος… Σας τη γράφω αμέσως για να την πάρετε άϋλη και να την κάνετε.
… … …
Σε δύο ώρες περίπου, με ξαναπαίρνει και μου λέει:
- (Ε.Δ.) Μου έκαναν το γρήγορο τεστ και βγήκε θετικό. Μετά από αυτό μου είπαν ότι δεν μπορούν να μου κάνουν ακτινογραφία θώρακος γιατί σε ασθενείς με Covid δεν κάνουν για λόγους ασφαλείας. Μου είπαν ότι αυτή γίνεται μόνο στο νοσοκομείο.
(Αυτό είναι ήδη ένα σοβαρό ζήτητα, αλλά δεν είναι του παρόντος… Θα τσακωθώ μ’ αυτούς αργότερα, σκέφτηκα… )
- (Δ.Β.) Σας γράφω αμέσως κάποια φάρμακα για να σας τα στείλει το φαρμακείο της Γ.Κ. και θα έρθω το βράδυ αμέσως μετά το ιατρείο.
Το βράδυ πραγματι πηγαίνω στο σπίτι της και την εξετάζω. Ακροαστικά διάχυτης πνευμονίας και κορεσμός οξυγόνου στο αίμα 67% (με φυσιολογικές τιμές 97-99%!).
- (Δ.Β.) Η νόσος covid σας έχει προκαλέσει βαριά πνευμονία και είναι χαρακτηριστικό της νόσου αυτής το ότι δεν αισθάνεστε και δύσπνοια.
- (Ε.Δ.) Όχι, πράγματι δεν νιώθω δύσπνοια. Μόνο πολύ μεγάλη κούραση.
- (Δ.Β.) Ναι αλλά πρέπει επειγόντως να πάτε στο νοσοκομείο. Με τόσο χαμηλό οξυγόνο είναι πάρα πολύ επικίνδυνο. Μπορεί να μη βγάλετε ούτε τη νύχτα. Να καλέσουμε το 166.
- (Ε.Δ.) Γιατρέ μου, σε παρακαλώ! Όχι νοσοκομείο. Οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό. Δεν τα το αντέξω. Καλύτερα να πεθάνω στο σπίτι μου.
- (Δ.Β.) Εσείς μπορεί να έχετε τις προτιμήσεις και επιλογές σας (Σημειωτέον, μένει εντελώς μόνη της). Εγώ είμαι υποχρεωμένος να κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να μην πεθάνετε. Τώρα αμέσως παίρνω το 166.
- (Ε.Δ.) Κάντε ό,τι νομίζετε. Εγώ πάντως νοσοκομείο δεν πάω!
(Παίρνω το 166 και πέφτω πάνω σε ένα μυστήριο τύπο που μου τα έλεγε πολύ περίεργα. Ακόμα αναρωτιέμαι αν έχουν πάρει τέτοια «γραμμή» από τους προϊσταμένους τους)
- (Δ.Β.) Έχουμε εδώ μια κυρία 75 ετών που χρειάζεται επειγόντως νοσοκομείο. Είμαι ο γιατρός της.
- (166) Γιατί, τι έχει;
- (Δ.Β.) Πάσχει από covid με θετικό τεστ. Έχει αυτά (…) τα συμπτώματα και πολύ χαμηλό οξυγόνο. 67% κορεσμό που φθάνει με το ζόρι 70% μετά από βαθιές αναπνοές.
- (166) Αν το κύριο πρόβλημά της είναι το οξυγόνο, αυτό λύνεται και εκτός νοσοκομείου. Υπάρχουν επιχειρήσεις που νοικιάζουν συσκευές οξυγόνου για το σπίτι.
- (Δ.Β.) Ναι αλλά χρειάζεται οξυγόνο ΤΩΡΑ! Θα βρούμε αυτή την ώρα; (9.30 μμ)
- (166) Προσπαθείστε και θα βρείτε. Δουλεύουν επί 24ώρου βάσεως.
- (Δ.Β.) Ναι αλλά αν δεν βρω, θα σας ξαναπάρω.
- (166) Θα βρείτε πιο γρήγορα οξυγόνο από ότι θα καταφέρουν να της το βάλουν στο νοσοκομείο. Αν πάντως δεν βρείτε, εδώ είμαστε.
- (Δ.Β.) Ευχαριστώ πολύ… … … Κυρία Ε, μου είπαν να ψάξουμε για οξυγόνο στο σπίτι. Εσείς τι λέτε;
- (Ε.Δ.) Ναι στο σπίτι. Ό,τι είναι να γίνει στο σπίτι. Όχι νοσοκομείο (Το βιολί της αυτή… Δεν την αδικώ όμως. Μπορεί να έχει πολύ δυσάρεστες εμπειρίες.)
Ψάχνω λοιπόν μέσω κινητού και βρίσκω με τη δεύτερη προσπάθεια μια επιχείρηση ιατρικού οξυγόνου …
- (Δ.Β.) Εντάξει λοιπόν. Θα σας το φέρει το πολύ σε μια ώρα. Ζητείστε του να σας το βάλει στο τέρμα, γιατί έχετε πολύ μεγάλο πρόβλημα. Πριν φύγει, παρακαλέστε του να με πάρει στο κινητό. Στο μεταξύ, σας γράφω πώς θα παίρνετε και αυτά τα φάρμακα...
Για να μη σας τα πολυλογώ, έτσι ξεκίνησε μια εντελώς ανορθόδοξη θεραπεία με οξυγόνο στο σπίτι και φάρμακα από το στόμα, η οποία όμως πήγε άριστα. Μετά από καθημερινή σχεδόν επικοινωνία και άλλες 3-4 επισκέψεις, η κ. Ε.Δ. έγινε εντελώς καλά. Μόνο που χρειάστηκε οξυγόνο για 1,5 μήνα και το κράτησε για ασφάλεια συνολικά 2 μήνες. (Το χρεώνουν περίπου 100 Ευρώ το μήνα).
Όλο εκείνο το διάστημα ερχόταν στο σπίτι της ένας ξάδελφος που την βοηθούσε σε διάφορα πρακτικά ζητήματα και της συμπαραστεκόταν. Απορώ πώς δεν κόλλησε ο ίδιος.
Γύρω στο Μάρτιο του 2021 είχα νέο τηλεφώνημα, από τον ξάδελφό της αυτή τη φορά. Ενώ δεν είχε κολλήσει από την ξαδέλφη του όσο εκείνη ήταν άρρωστη, κόλλησε πολύ αργότερα. Έχοντας αποκτήσει πλέον και την… τεχνογνωσία, είχε ήδη αποφασίσει να μην πάει στο νοσοκομείο, ενώ είχε και ο ίδιος αναπτύξει πνευμονία. Προμηθεύτηκε μάλιστα τη συσκευή οξυγόνου από μόνος του μόλις διαπίστωσε ότι το δικό του οξυγόνο είχε και αυτό πέσει επικίνδυνα.
Τέλος πάντων, έγινε και αυτός καλά με μόνο μία επίσκεψη εκ μέρους μου και την ανάλογη αγωγή.
Περιττό να σας πω ότι και τα δύο παραπάνω άτομα «πρόσεχαν». Έτσι άλλωστε ισχυρίζονταν.
Στα μέσα Απριλίου έρχεται στο ιατρείο η κ. Ε.Δ. για εξέταση και συνταγογράφηση ρουτίνας.
-(Δ.Β.) Καλώς την κ. Ε. Πώς πάτε; Σας βλέπω καλά. Το κάνατε το εμβόλιο;
- (Ε.Δ.) Όχι (! ) και δεν σκοπεύω να το κάνω!
- (Δ.Β.) (Έμεινα αποσβολωμένος για λίγα δευτερόλεπτα) Μα γιατί; Για σας δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία. Αρρωστήσατε σοβαρά, κινδυνέψατε, ταλαιπωρηθήκατε. Γιατί να το ξαναπεράσετε;
Οφείλω να σας πω ότι τα αντισώματα πέφτουν δραματικά και μετά από τέσσερις περίπου μήνες έχουν εκμηδενιστεί και δεν έχετε πλέον προστασία. Κινδυνεύετε όπως τότε.
- (Ε.Δ.) Θα πάω το καλοκαίρι στο χωριό και από Σεπτέμβριο θα το ξανασκεφτώ. Εκεί θα προσέχω και δε νομίζω ότι κινδυνεύω.
- (Δ.Β.) Όπως ακριβώς «προσέχατε» και το Νοέμβριο που μας πέρασε. Όπως πρόσεχε και ο ξάδελφος…
- (Ε.Δ.) Όχι! Θα προσέχω περισσότερο (!)
- (Δ.Β.) Και γιατί να προσέχετε περισσότερο και να κινδυνεύετε, ενώ μπορείτε να προσέχετε πολύ λιγότερο, αν έχετε κάνει το εμβόλιο, και να μην κινδυνεύετε. Δεν σας φαίνεται κάπως παράλογο;
- (Ε.Δ.) Ναι, αλλά ακούμε διάφορα για τα εμβόλια… (φυσικά αυτό θα έλεγε… το περίμενα άλλωστε)
- (Δ.Β.) Αφού ακούτε «διάφορα», ακούστε και αυτό που θα σας πω εγώ. Το εμβόλιο δημιουργεί στον οργανισμό σας ένα τμήμα του ιού που λέγεται «πρωτεΐνη ακίδας», που όμως δεν πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα και δεν προκαλεί νόσο covid. Τα όποια συμπτώματα μπορεί να έχει κανείς από το εμβόλιο προέρχονται από αυτήν. Όταν αρρωσταίνουμε όμως, έχουμε και αυτήν και τον υπόλοιπο ιό, ο οποίος πολλαπλασιάζεται και προσβάλλει όλο τον οργανισμό. Όποιος λοιπόν αρρώστησε, το ξεπέρασε και ο ιός δεν του άφησε κανένα μακροχρόνιο πρόβλημα, δεν μπορεί να φοβάται ότι θα αποκτήσει πρόβλημα από το εμβόλιο. Μόνο προστασία θα έχει από αυτό.
- (Ε.Δ.) Καλά, καλά, θα δούμε…
Εδώ ένιωσα ότι δεν πρόκειται να οδηγήσει πουθενά η συζήτηση και πως θα ήταν καλύτερα να την διακόψω, γιατί κάτι τέτοια πεισματάρικα και εμμονικά άτομα όσο ακούν επιχειρήματα, μπορεί να πεισμώνουν ακόμα περισσότερο. Άλλωστε ό,τι είχα να της πω το είχα ήδη πει. Καλύτερα λοιπόν να αφήσω τα επιχειρήματα να «δουλέψουν» με αποτέλεσμα να το ξανασκεφτεί και να «αποφασίσει μόνη της».
… … …
(Ακολουθεί μια προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου)
«Ωφελέειν, ή μη βλάπτειν»
Η φράση αυτή που αποδίδεται στον Ιπποκράτη, σημαίνει πολύ απλά πως όταν ο γιατρός αποφασίζει να δώσει μια θεραπεία σε έναν ασθενή, θα πρέπει προηγουμένως να έχει σταθμίσει με προσοχή και υπευθυνότητα τα πιθανά κέρδη από τη θεραπεία καθώς και τους ενδεχομένους κινδύνους.
Αν τα πρώτα αναμένεται να είναι πολλαπλάσια των δευτέρων, προχωράει στη θεραπεία. Διαφορετικά θα είναι καλύτερο να αναζητήσει άλλη θεραπεία ή να μην κάνει τίποτα.
Το τελευταίο ενδεχόμενο (δηλαδή η κατόπιν ωρίμου σκέψεως απόφαση να μην κάνουμε τίποτα) είναι αυτό που παρεξηγείται και παρερμηνεύεται από πολύ κόσμο και δυστυχώς και από γιατρούς.
Αν όμως ήταν έτσι, δηλαδή να μη δίνουμε καμία θεραπεία γιατί φοβόμαστε μια εντελώς απίθανη βλαβερή της επίπτωση, δεν θα κάναμε τίποτα απολύτως, ούτε καν θα χρειαζόταν να υπάρχει η Ιατρική ως επιστήμη και ως «τέχνη».
Όλα τα φάρμακα μπορεί να έχουν κάποιες παρενέργειες και όλες οι εγχειρήσεις μπορεί να οδηγήσουν σε δυσάρεστα συμβάματα… Παραταύτα όμως, δίνουμε φάρμακα και κάνουμε επεμβάσεις και κάνουμε άριστα, γιατί μόνο έτσι προσφέρουμε στον ασθενή μας τη βοήθεια που χρειάζεται.
Το ίδιο ακριβώς ισχύει και με τα εμβόλια για την COVID, τα οποία ωστόσο είχαν την ευκαιρία να αποδείξουν την ευεργετική τους επίδραση στην πορεία της πανδημίας.
… … …
«Πήγα για μαλλί και βγήκα κουρεμένος»
Η λαϊκή αυτή έκφραση μπορεί επίσης να δικαιολογεί τη στάση πολλών να αποφύγουν τον εμβολιασμό.
Γιατί ο εμβολιασμός είναι κάτι που το προκαλούμε οι ίδιοι πηγαίνοντας να εμβολιαστούμε, κάτι που δεν συμβαίνει με την ίδια τη νόσο, την οποία κανείς δεν επιδιώκει να κολλήσει.
Αυτό όμως δεν είναι επαρκής δικαιολογία για την άκρως παράλογη συμπεριφορά που αγνοεί τις πιθανότητες:
Καθόσον η πιθανότητα να βγούμε κουρεμένοι πηγαίνοντας για μαλλί είναι περίπου 10 χιλιάδες φορές μικρότερη από την πιθανότητα να βγούμε όχι απλά κουρεμένοι, αλλά εντελώς γουλί αν δεν «πάμε για μαλλί».
Αν δηλαδή δεν πάμε να κάνουμε το εμβόλιο που θα μας προστατεύσει και θα μας σώσει από την αρρώστια, την ταλαιπωρία της, τους κινδύνους της ακόμη και το θάνατο απ’ αυτήν.